rozwój historyczny w XX w
GMINA SUCHEDNIÓW W DWUDZIESTOLECIU MIĘDZYWOJENNYM
ADMINISTRACJA, RADA GMINNA, LUDNOŚĆ
11 XI. 1918 r. powstała znów niepodległa Rzeczpospolita Polska. W odnowionej strukturze administracyjnej kraju, gmina znalazła się w starostwie i województwie kieleckim. Okoliczną ludność w pierwszych powojennych latach stanowili drobni rolnicy, właściciele małych sklepów, rzemieślnicy, garstka inteligencji ( lekarze, aptekarz, duchowni, urzędnicy, nauczyciele, potomkowie rodów szlacheckich). Według spisu z 1921 r. gmina liczyła 449 mieszkańców ( z czego 1114 pochodzenia żydowskiego, 6 - rosyjskiego, 2 - niemieckiego, 3 - czeskiego). Gmina zajmowała duży obszar i stanowiły ją wioski : Baranów (93 domy), Berezów (86), Błoto (103), Bugaj (41), Jędrów (23), Kleszczyny (175), Kruk (50), Stokowiec (9
, Wierzbka (37). W Suchedniowie było 1046 domów usytuowanych przy ul. Kieleckiej, Kościuszki, Kościelnej, Pasternik, Dolnej, Jasnej, Nowej, Polnej, Ogrodowej, Mickiewicza, Handlowej, Spokojnej, Bodzentyńskiej, Długiej, Słowackiego.
Według spisu z 1931 r. gminę zamieszkiwało 15088 mieszkańców a w 1939 r. sam Suchedniów liczył 7047 osób. W wyniku kryzysu gosp. Lat 20-tych i rozwoju Staropolskiego Okręgu Przemysłowego w Skarżysku, Starachowicach i Kielcach, nastąpiła znaczna emigracja, często całych rodzin.
Dużą grupę etniczną w Suchedniowie stanowili Żydzi (w 1918 r. -600, w 1926 r. -642, w 1939 r. -725). Gmina żydowska znajdowała się w Bodzentynie, jednak w Suchedniowie posiadali bożnicę i szkołę.
W1933 r. nastąpiła reforma administracyjna, gmina Suchedniów została podzielona na 21 gromad ( Baranów, Berezóow, Błoto, Czerwona Górka, Gózd, Jęgrzna, Kleszczyny, Kruk, Krzyżka, Łączna, Michniów, Ostojów, Podłazie, Podzagnańszcze, Rejów, Stokowiec, Suchedniów, Wierzbka, Zagórze, Zalezianka, Zaskale).
Władzę wykonawczą w gromadzie stanowił sołtys wybierany przez radę gromadzką, gminą zarządzał wójt,. Organem uchwalającym była rada gminna, wykonawczym - zarząd gminy. Rada gminy kontrolowała działalność wójta, przyznawała honorowe obywatelstwa miasta, zajmowała się leczeniem biednych, utrzymywaniem sierot, aresztu gminnego. Mieszkańcy gminy uczestniczyli w pracach sejmików i rad powiatowych.
ŻYCIE PARAFIALNE
Parafia Suchedniów należała do Diecezji Sandomierkiej i liczyła 6000 osób. Przy parafii działało Koło Młodzieży Katolickiej, Stowarzyszenie Pań Miłosierdzia im. Św. Wincentego a Paulo, Solidacja Mariańska i Krucjata Trzeżwości. Organizowały one imprezy kulturalne ,z których dochód przeznaczany był dla biednych.
ZYCIE GOSPODARCZE
Gmina posiadała słabe grunty - 5 i 6 klasy bonitacyjnej. Przeważały gospodarstwa rolne o pow. Od 0.5 ha do 2 ha. Najlepszą produkcję otrzymywały gospodarstwa w Kleszczynach i Błocie. W okolicy mało było pastwisk, słabo rozwijała się hodowla zagrodowa. Słabe było wykorzystanie maszyn i urządzeń mechanicznych. W 1930 r. powstało Kółko Rolnicze „Gromada” w Baranowie
a w 1935 r. przy Radzie Gminnej powołano Komisję Rolną, której celem było popieranie rolnictwa i pomoc rolnikom.
Opisywany obszar posiadał dobre warunki dla rozwoju przemysłu, bogate tradycje oraz dogodne warunki komunikacyjne. W l. 20- tych istniały w Suchedniowie dwie duże fabryki, które na pewien czas wyznaczały rozwój gminy. Jedną z nich była fabryka Starkego na terenie dawnej kuźnicy „Baltazarek”( obecnie teren FUT), czyli Suchedniowska Fabryka Odlewów
( wytwarzająca rury wodociągowe, kanalizacyjne, odlewy maszynowe, maszyny rolnicze), zatrudniająca w 1925 r. - 687 robotników a w 1927 r. - 1270 osób. W 1938 r. wytwarzano tu urządzenia pomocnicze dla przemysłu zbrojeniowego.
Drugim ważnym zakładem była fabryka ceramiczna Wędrychowskiego z pokładami gliny w pobliskiej Baranowskiej Górze. Rozwinęła się tu produkcja kamionki kwasoodpornej.
Dużą rolę w Suchedniowie odgrywał przemysł drzewny. Sprzyjała temu bliskość lasów i bogaty drzewostan. Na omawianym terenie istniało wtedy 10 tartaków.
Nie wykorzystano możliwości utworzenia przemysłu papierniczego, choć istniałly ku temu doskonałe warunki ( lasy i rzeka). Siła wodna wykorzystana została natomiast w 6 istniejących młynach (w Berezowie, Ostojowie, Ogonowie, Jędrowie, Baranowie).Były też dwie kopalnie gliny: w Baranowie i na Kruku oraz kopalnia piaskowca w Stokowcu.
Większość warsztatów rzemieślniczych istniejących na terenie gminy znajdowała się w rękach żydowskich. W 1929 r. powstała Izba Rzemieślnicza. Głównymi rzemiosłami było krawiectwo i szewstwo. Zakładów wędliniarskich było 12, piekarni - 5. Produkowano i naprawiano maszyny rolnicze, była też olejarnia. W Jędrowie, Błocie i Baranowie rozwijało się chałpnictwo ( produkcja mebli). W chałpnictwie pracowało 200 osób.
Prężnie działała komunikacja, istniało dorożkarstwo w kursach na stację kolejową i do pobliskich miejscowości. Jeździły też prywatne autobusy „Sokół”,i „Suchedniowianka”, kursujące codziennie do Kielc. Od 1924 r. działał w Suchedniowie motel dla letników.
W Kleszczynach i w Berezowie działała Spółdzielnia Spożywców,
zmieniona w 1924 r. w Okręgowe Spółdzielcze Stowarzyszenie Spółdzielców. Powstały wtedy liczne sklepy spożywcze, wielobranżowe, jatki mięsne. Głównie jednak był to handel prywatny. We czwartki odbywały się w Suchedniowie jarmarki przy ul. Kieleckiej i Powstańców. Od 1909 r. istniała Kasa Zapomogowo-Pożyczkowa, a od 1922 r. Bank Spółdzielczy ( do dziś w tym samym miejscu).
Od 1935 r. działała Komisja Drogowa, zajmująca się planowaniem i budową dróg. Droga państwowa Warszawa - Kraków biegnąca przez gminę otrzymała w 1938 r. asfaltową nawierzchnię. Drogą powiatową była ul. Berezów, prowadząca do Bodzentyna. W tym czasie na rzece Kamionce zbudowano 7 murowanych mostów.
Elektryfikacje rozpoczęto w 1929 r. ( najpierw centrum Suchedniowa). W gminie działały dwie Ochotnicze Straże Pożarne. W mieście istniała łaźnia publiczna.
ŻYCIE SPOŁECZNO - POLITYCZNE, ZWIĄZKI ZAWODOWE, STOWARZYSZENIA
Największymi wpływami wśród mieszkańców gminy cieszyła się w l. 20-tych PPS.W zakładach Starkego, w tartakach założono związki zawodowe. Były też stowarzyszenia skupiające miejscową inteligencję, które wniosły duży wkład w życie kulturalne i społeczne gminy :
- koło Ligi ochrony Powietrznej i Przeciwgazowej,
- Stowarzyszenie charytatywne Pań Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo,
- Stowarzyszenie Domu Ludowego,
- charytatywno - kulturalna Liga Kobiet,
- Związek Strzelecki „Strzelec” (z siedzibą w obecnym budynku MKS „Orlicz”), który posiadał radio i rozpoczął budowę stadionu sportowego,
- Związek Harcerstwa Polskiego, z hufcem obejmującym swym zasięgiem prawie cały kielecki powiat ( w Suchedniowie i Ostojowie działały żeńskie drużyny harcerskie i gromady zuchowe),
- ludność żydowska skupiała się w Centralnej Organizacji Żydów Ortodoksów w Polsce - „Pokój Wiernych Izraelitów”( oddział prowincjonalny w Suchedniowie),
OCHRONA ZDROWIA
W 1928 r. otwarto w Suchedniowie filię Powiatowej Kasy Chorych z Kielc a w 1918 r. aptekę. W l. 1920-21 czynny był szpital polowy. Ogromną służbę medyczną dla tego terenu niósł dr W. Poziomski. Z uwagi na malownicze położenie gminy i jego wybitne walory klimatyczne, planowano utworzyć w Jędrowie uzdrowisko. Wody rzek i stawów, lasy iglaste, tworzyły swoisty mikroklimat. W Berezowie i Pasterniku zbudowano wiele pensjonatów.
ŻYCIE KULTURALNO - OŚWIATOWE
W 1919 r. na obszarze gminy było 5 szkół dwuklasowych tj. pierwszego i drugiego stopnia. Pierwsza szkoła siedmioklasowa powstała przy kościele w Suchedniwie w 1926 r. , druga powstała na Pasterniku w 1932 r. Od 1913 r. Istniała w Ostojowie 3 – klasowa szkoła (od 1933 r. 3 – klasowa). W 1928 r. założone zostało przedszkole w Suchedniowie.
Pierwszą szkołą zawodową była preparanda nauczycielska działająca w l 1919 – 26, kształcąca rocznie ok. 30 osób. W jej miejsce powstała w 1926 r. żeńska szkoła zawodowa, kształcąca w zawodzie krawieckim. Większość młodzieży dojeżdżała jednak do szkół w Kielcach, Skarżysku i Radomiu.
Życie kulturalne opisywanej gminy stało wówczas na wysokim poziomie. Przy Domu Ludowym powstał teatr amatorski, biblioteka. Stałe kino otwarto w 1930 r. Były też chóry śpiewacze, zespół taneczny, orkiestra dęta. Klub Urzędników organizował wycieczki, zawody sportowe itp. Towarzystwo OSP w Ostojowie wydawało w l. 1929-31 „Gazetę Suchedniowską”, poświęconą aktualnym wiadomościom z gminy oraz sprawom z kraju i ze świata.
SPORT
Od 1916 r. rozwinął działalność klub sportowy „Świt” (piłka nożna i strzelectwo). W 1937 r. powstało nowoczesne boisko sportowe, 400- metrowa bieżnia, boiska do siatkówki, skocznie, trybuny. W 1931 r. działał klub sportowy „Strzelec” działający przy Związku Strzeleckim, zmieniony w 1936 r. na „Orlicz” ( na wysokim poziomie stała piłka i lekka atletyka).
OKRES OKUPACJI HITLEROWSKIEJ , CZASY POWOJENNE
W czasie II wojny świat. W okolicznych lasach miała miejsce działalność partyzancka ( liczne akcje oddziałów AK „ponurego” i AK „Szarego”. W fabryce Tańskich zorganizowano konspiracyjną produkcję pistoletów maszynowych „Sten”. W centrum miasta Suchedniowa utworzono getto. Na terenie gminy dokonywane były głośne akty zbrodni (Suchedniów, Klonów). Największą była zagłada wsi Michniów 1943 r., który stał się symbolem męczeńnstwa wsi polskiej. O tragedii tego miejsca mówi zbiorowa mogiła , rzeźba „ Pieta Michniowska” przedstawiająca kobietę świętokrzyską, na kolanach której spoczywa ciało syna - partyzanta. Jest tu Mauzoleum Męczeństwa Wsi Polskiej z Izbą Pamięci i 160 - metrową Drogą Pamięci Narodowej, przy której w efekcie stanie 817 krzyży z nazwami polskich wsi spacyfikowanych podczas II wojny światowej.
Po wojnie Suchedniów zaczął rozwijać sie jako prężne osiedle przemysłowe. Rozbudowano zakłady przemysłowe: Fabrykę Urządzeń Transportowych FUT (produkcja podnośnikowych wózków widłowych), Zakłady Wyrobów Kamionkowych „Marywil” ( naczynia i rury kamionkowe). Otworzono wiele małych zakładów przemysłowych.. W 1962 r. Suchedniów otrzymał prawa miejskie. W 1974 r. odbudowano stary zbiornik wodny, przeznaczony dziś dla celów rekreacyjnych.
GMINA SUCHEDNIÓW W LATACH 1962 - 1987
lata 60 -te
- 22 VII 1962 r. - nadanie praw miejskich dla Suchedniowa ( w granice miasta włączono Kleszczyny, Błoto, Stokowiec, Baranów,
- uruchomienie linii autobusowej MPK nr 11 na trasie: Skarżysko-Kam - Suchedniów - Ostojów,
- oddanie do użytku szkoły „Tysiąclatki” (dzisiejsza S. P. Nr 2 i gimnazjum),
- zorganizowanie Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego na Baranowskiej Górze dla dzieci niepełnosprawnych,
- oddanie do użytku miejskiej oczyszczalni ścieków,
- otwarcie kina „Kuźnica”
lata 70-te
- likwidacja wieloszybikowej kopalni gliny w Suchedniowie,
- otwarcie zbiornika wodnego na rzece Kamionce,
- 1974 r. - reforma administracyjna kraju - powstaje miasto i gmina,
- powstaje Inspektorat Oświaty i Wychowania,
- powstaje Towarzystwo Przyjaciół Suchedniowa
lata 80-te
- otwarcie przedszkola w Suchedniowie,
- połączenie szkół zawodowych (szkoły ceramicznej ze szkołą metalową,
- uruchomienie linii autobusowej MPK nr 32 na trasie Skarżysko-Kam. - Suchedniów oraz dodatkowej linii MPK nr 11/1 na trasie Skarżysko-Kam. - Suchedniów - Ostojów - Łączna.
GMINA SUCHEDNIÓW W LATACH 90-TYCH
- budowa ujęć wody w Michniowie z siecią rozdzielczą w kierunku Ostojowa
- budowa miejsko-gminnej biblioteki w Suchedniowie
- telefonizacja gminy
- modernizacja dróg miasta i gminy
- utworzenie technikum zawodowego i L.O. przy zespole szkół zawodowych
- rozwój kultury i sztuki przy miejsko - gminnym domu kultury w Suchedniowie
- reforma oświaty – lokalizacja gimnazjum przy S.P. nr 2 w Suchedniowie
PLANY ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO MIASTA I GMINY , STRATEGIA ROZWOJU MIASTA I GMINY SUCHEDNIÓW NA NAJBLIŻSZE LATA :
2/3 obszaru miasta i gminy stanowią : Sieradowicki Park Krajobrazowy Suchedniowsko - Oblęgorski Park Krajobrazowy wraz ze swoimi otulinami. W związku z tym znaczny teren objęty został ochroną krajobrazową Na tym terenie nie może więc powstać żaden uciążliwy przemysł (np.: nie ma możliwości lokalizacji wysypiska śmieci). Walory przyrodnicze muszą być zachowane. Ochroną objęta jest też cała dolina rzeki Kamionki, spełniająca dużą rolę w przewietrzaniu terenu (tworzony jest tu pas ochronny, wolny od zabudowy).
OBRĘB MIASTA SUCHEDNIÓW :
- zagospodarowanie terenu przy zalewie (w związku z rozwojem sportu, rekreacji i letniska)
- zagospodarowanie terenu przy FUT,
- zagospodarowanie terenu na wschód od „Marywilu” ( znajdują się tu bogate
złoża wysokogatunkowej gliny, w związku z tym projekt otworzenia odkrywkowej kopalni gliny, sprzeczny jednak z założeniami ochrony krajobrazowej terenu),
- planowany rozwój miasta w kierunku wschodnim (za torami kolejowymi), i w kierunku zachodnim od trasy E - 77 ( zabudowa mieszkaniowa z usługami).
-dokończenie rozbudowy oczyszczalni ścieków w Suchedniowie, budowa sieci kanalizacyjnej.
- plan budowy drogi szybkiego ruchu na zachód od trasy E - 77 z projektowanym zjazdem do Suchedniowa, przy którym powstałoby centrum usługowo- handlowe
OBRĘB GMINY:
- zagospodarowanie terenu przy zalewie w Mostkach w związku z rozwojem rekreacji i wypoczynku (projekt budowy domków letniskowych)
- budowa ośrodka rehabilitacyjnego na obrzeżach zalewu w Mostkach z własną oczyszczalnią ścieków,
- kanalizacja gminy (projekt budowy przepompowni przy rzece Łosienica, na granicy Suchedniowa i Ostojowa)
- gazyfikacja Ostojowa i części Mostek
- budowa drogi szybkiego ruchu, remonty, przebudowy dróg i chodników,
- oświetlenie traktów jezdnych i pieszych
- rozwój turystyki i agroturystyki
Prawa autorskie © Skarżyski Wortal Turystyczny Wszystkie prawa zastrzeżone.
