Parszów
To wieś w powiecie starachowickim w gminie Wąchock, położona nad rzeką Żarnówką zwaną również Kaczką .
Parszów - Turysci na tle przepustu zbudowanego z bloków piaskowcowych, - fot. P. Rzuchowski
Parszów wzmiankowany jest już w XVI w. jako ośrodek przemysłowy. W 1532 r. istniała tu kuźnica wodna, wymieniana powtórnie w 1644 r. jako własność dworu. Została zniszczona w 1667 r. a w jedenaście lat później wznowiła działalność.
Tradycje przemysłowe osady podtrzymywali biskupi krakowscy, których własnością były okoliczne tereny. W 1748 r. za czasów biskupa Andrzeja Załuskiego wzniesiony został wielki piec. Produkował on w chwili powstania około 150 t surówki rocznie. Po gruntownym remoncie w 1783 r. pracował nieprzerwanie aż do powodzi w 1812 r., kiedy to został zburzony. Czynna obok odlewnia wykonywała bardzo szeroki asortyment produktów od blach, czopów poprzez garnki, kotły, po piece, panewki i moździerze. Od 1789 r., kiedy to zakład stał się własnością rządu, główną produkcję stanowiły kule armatnie.
Parszów - przelew
W 1829 r. wybudowano nowy wielki piec według planów Jacka Lipskiego. Napęd miechów odbywał się za pomocą koła wodnego a jako napęd pomocniczy służyła maszyna parowa o mocy 16 KM. Przy wielkim piecu zbudowano wieżę gichtociągową. Istniejącą wraz z wielkim piecem odlewnię przebudowano w latach 1835-36. Posiadała ona wtedy osobny budynek z miechami. Zaopatrzona była w aparaty do podgrzewania dmuchu i maszynę parową o mocy 6 KM . Funkcjonowały dwa piece kopułowe i piec płomienny. Produkcja w tym okresie przeznaczona była głównie na potrzeby wojska. Wytwarzano m.in. bomby, granaty, kartacze oraz wykonywano odlewy części budowlanych i części maszyn.
Po pożarze w 1860 r. wielki piec nie został już odbudowany lecz czynna była jeszcze przez długi okres odlewnia. Obecnie cały zakład w ruinie.
Zachowały się dwa budynki produkcyjne, prostokątne, murowane z kamienia. W jednym z nich położonym równolegle do grobli znajdowała się do niedawna szkoła (obecnie budynek w rękach prywatnych). Od strony północnej posiada wylot podziemnego kanału, który doprowadzał wodę na koło napędzające. Drugi budynek dwukondygnacyjny znajduje się w ruinie. Usytuowany był on prostopadle do poprzedniego, w budynku tym znajdowała się odlewnia. W związku z prowadzoną przez długi okres czasu produkcją pocisków, budynek ten zwany jest do dziś zbrojownią.
Plac fabryczny od strony zachodniej, gdzie przepływa rzeka, wzmocniony został murem oporowym wyłożonym piaskowcem, a w części dolnej dużymi blokami z ciosów piaskowcowych.
Przy biegnącej niegdyś po grobli drodze Skarżysko-Kamienna - Starachowice oraz jej odgałęzieniu w kierunku Mostków i Suchedniowa wybudowano w drugiej ćwierci XIX w. osiedle fabryczne złożone z 16 domków. Zlokalizowane były po wschodniej stronie drogi do Mostków. Domki były murowane wykonane z kamienia łamanego, otynkowane, parterowe, na planie prostokąta, kryte niegdyś dwuspadowym, gontowym dachem.
Zachowały się również elementy dawnego ujęcia wody, tj. grobla ziemna, po której biegła droga. Na grobli, od strony wschodniej znajduje się przepust zbudowany z regularnych bloków piaskowcowych, a od strony zachodniej zachował, się fragment przelewu, który obejmuje przyczółki oraz półkoliste skrzydła, z których jedno łączy się z ciosowym murem oporowym placu.
Parszów - Fragment przelewu z przyczółkami i półkolistymi skrzydłami z ciosów piaskowca
Na przedłużeniu wspomnianego wyżej kanału krytego pod budynkiem znajduje się otwarty kanał ziemny przy którym jest widoczne skupisko żużla wielkopiecowego. Widoczny jest również zarys zbiornika wodnego.
Oprócz wymienionych elementów zakładu wielkopiecowego wraz z pozostałościami osiedla przemysłowego zachowały się ruiny budynku - zapewne administracji - znajdujące się na zachód od zakładu, na wzgórzu. Jak wszystkie okoliczne budowle wykonany był z kamienia łamanego i otynkowany.
Opracował A. Staśkowiak na podstawie: Stefan Wołejszo ,1974, Góry Świętokrzyskie; Słownik Krajoznawczy; cz.III; Studenckie Koło Przewodników Świętokrzyskich, Warszawa
Opracował i dostarczył: A. Staśkowiak Prawa autorskie © Skarżyski Wortal Turystyczny Wszystkie prawa zastrzeżone. Opublikowane: 2006-03-01 (5283 odsłon) [ Wróć ] |
